Mostrando entradas con la etiqueta Vasco Lourenço. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Vasco Lourenço. Mostrar todas las entradas

viernes, 25 de abril de 2025

 REVOLUÇÃO DE ABRIL EN PORTUGAL, PROCESO REVOLUCIONARIO Y RECONDUCCIÓN

MOISÉS CAYETANO ROSADO

Si 2024 fue el año de conmemoración del 50 aniversario de la Revolução dos Cravos de Portugal, en el actual aún asistimos a los “rescoldos” de la celebración del medio siglo de aquel glorioso 25 de abril en que unos jóvenes militares derrumbaron una dictadura colonialista, con el apoyo masivo del pueblo en las calles.

Pero este año, además, nos recuerda lo que en 1975 fue un proceso revolucionario, tras un intento involucionista del general Spínola el 11 de marzo de 1975. A lo largo de más de ocho meses (hasta la reconducción, también militar, del 25 de noviembre) se realizaron profundos cambios legislativos y actuaciones de hecho en cuanto a nacionalizaciones de medios de producción, financieros y bancarios, transportes, seguros… y una intensa Reforma/Revolución Agraria, que llevaría a la apropiación por unas 550 Unidades Colectivas de Producción de casi 1.200.000 hectáreas, principalmente en el centro y sur de Alentejo.

Así, la Revolução dos Cravos fue esencialmente un Golpe militar glorioso, secundado masivamente por el pueblo, al que siguió un periodo convulso, con disensiones internas y triunfo a partir de marzo de 1975 del ala más progresista del Ejército y los sectores sociales, sindicales y políticos más revolucionarios. Hasta noviembre tenemos que hablar de una auténtica Revolução socializante (conocida como Processo Revolucionário em Curso), nuevamente convulsa, que sería radicalmente defenestrada por los sectores más moderados de los militares, la socialdemocracia y la derecha política.

A partir de noviembre de ese año se da una Recondução que significará reprivatización de los sectores nacionalizados y anulación de las incautaciones colectivas de tierra, a pesar de que ambas cuestiones las consagra la Constituição de 2 de Abril de 1976. Al mismo tiempo, habrá una especie de “caza de brujas” con respecto a los propios militares, incluidos los “moderadamente progresistas”.

Militares de primera línea van a sufrir un proceso injusto y  doloroso. El coronel Melo Antunes, considerado el principal ideólogo del Programa del Movimento das Forças Armadas, denuncia que se asistió a una recuperação paulatina pela direita militar, que nunca tinha dado a cara, e do afastamento progressivo dos mais identificados com o 25 de Abril de 1974. El también coronel Sousa e Castro, destacado miembro del Conselho da Revolução, escribe: Muito desses militares foram “trucidados” na praça pública mediática, com o apoio de centrais de informação que dominavam revanchisticamente nos Estados Maiores. Y el general Pezart Correia, que fue Gobernador Militar de Alentejo en 1975, declara: Os militares que mais beneficiaram nas suas carreiras com o golpe de Estado dos capitães foram os que com mais reserva receveram a democracia.

El mítico Capitão de Abril Fernando Salgueiro Maia, considerado uno de los mayores héroes de la Revolução, exclamaba diez años después de los hechos memorables: muitos pagam o idealismo e generosidade dos Capitães de Abril com a corrupção, a incompetência, o compadrio, o circo do Poder. En su testamento expresó la voluntad de que en su funeral solamente estuvieran presentes sus amigos, y temiendo que asistieran “personalidades oportunistas” indicó que se cantaran Grândola, Vila Morena, el emblemático himno de la Revolução. Como señalaría el coronel Vasco Lourenço -otro gran estratega de la hazaña y amigo suyo, igualmente relegado-, lo pidió así para forçá-los a cantar ou pelo menos ouvir cantar.

No menos maltratados serían otros héroes como el entonces capitão-tenente de Marina, Carlos Almada Contreiras (quien había sugerido Grândola, Vila Morena, como señal de comienzo de las operaciones del 25 de Abril) o el capitán Diniz de Almeida (que hizo frente triunfalmente en marzo a los paracaidistas adeptos a Spínola en el Regimento de Artilharia Ligeira de Lisboa), encarcelados en ese fatídico noviembre; el coronel Varela Gomes o el capitán Durán Clemente, que tuvieron que marchar al exilio, tras un trabajo admirable en la 5ª Divisão do Movimento das Forças Armadas, o el capitán João Andrade da Silva (de fuerte protagonismo militar en la Reforma Agraria de 1975), apartado/exiliado en Madeira.

Lograda en 1976 la reconducción al “modelo democrático occidental”, los sucesos de 1975 son dignos de reflexión y consideración en este “Cincuenta Aniversario del Processo Revolucionário” para estudiar el “fracaso de las utopías” y la desconsideración hacia quienes lo arriesgan todo para la obtención del bien general.

domingo, 6 de noviembre de 2022

 MUJERES EXCEPCIONALES


MOISÉS CAYETANO ROSADO


A finales de octubre, con pocos días de diferencia, he coincidido con dos mujeres excepcionales. Tras ocasiones anteriores, volver a hacerlo en un tiempo tan cercano, tratando cuestiones relativas a su vida en relación a sus respectivos maridos, prematuramente fallecidos, me impulsa a realizar unas breves reflexiones.

Hablo de Marisol Hinchado, esposa del que fuera Alcalde de Badajoz, Manuel Rojas, ganador de las elecciones locales en tres ocasiones consecutivas por mayoría absoluta, y de Natercia Maia, casada con el “Capitão de Abril” Fernando Salgueiro Maia, decisivo en el triunfo de la “Revolução dos Cravos”, de Portugal.

Ambas son profesionales ya jubiladas de dos de los “oficios” más que satisfactorios: la sanidad y la enseñanza respectivamente. Trabajadoras que pueden sentirse orgullosas de su trayectoria, no interrumpida por la trascendencia pública de sus respectivas parejas.

Al margen de ello, admiro su temple, serenidad, elegancia, discreción y fortaleza para sobrellevar esa “sombra alargada” del pasado en que la celebridad de sus cónyuges nunca interrumpió su tarea profesional, y después, con su muerte en plena madurez (Manolo con 55 años y Salgueiro Maia con 48), han aceptado la participación en homenajes y reconocimientos al político y al militar -respectivamente- verdaderamente excepcionales.

Siempre, en esos actos de exaltación, se han mostrado apacibles, con la sonrisa eterna que las caracteriza, humildes en su presencia, como pasando desapercibidas, pero reforzando con firmeza el recuerdo cálido, admirable de aquellos con los que compartieron ilusiones y luego tanto dolor. Dolor no solamente por la pérdida tras una larga enfermedad, sino por lo que en los últimos años de las vidas del alcalde tan querido y el militar valeroso, tuvieron que padecer con los desaires de los que tanto le deben a su abnegada labor.


Manolo Rojas creó una ilusión ciudadana inédita por la política municipal, reforzó la potencia de un partido -el socialista- cuando acababa de renacer, impulsó una ciudad moderna desde la escasez de medios y recursos. Salgueiro Maia llevó sus tropas de Santarém a Lisboa, tomando la Praça do Comercio, jugándose la vida ante un brigadeiro que ordenó dispararle a cañonazos, consiguió atraerse a los militares al mando de su enemigo, subió al Quartel do Carmo, donde estaba refugiado el Presidente de Gobierno (Marcelo Caetano) y logró su rendición… Pero luego, con el paso de los años, pocos años, fueron “castigados” por ser mitificados en su entorno, pese a que nunca pretendieran la entronización.

Uno se vio obligado a dimitir como alcalde, apenas seis meses después de su última reelección, agobiado por las presiones internas; el otro sufrió destinos profesionales injustos y humillantes en lugar del reconocimiento profesional bien merecido. Los dos murieron conscientes del agravio. Que yo sepa, no lo manifestó expresamente Manolo Rojas, pero sé de su desaliento. Quien sí lo diría sin rodeos fue el ya entonces teniente coronel: le confesó a su compañero de armas Vasco Lourenço el deseo de que en su funeral se cantase “Grândola, Vila Morena”, para que algunas de las personalidades que asistirían de manera oportunista a su funeral se vieran obligadas si no a cantarla, al menos tener que oírla en silencio.


¿Por qué esa persecución? “Por envidia”, me diría entre otros un amigo del militar portugués, el General Adelino Matos Coelho. “A los héroes no se les perdona su actuación”, me comentó el coronel Vasco Lourenço,  Presidente de la Associação 25 de Abril. Por lo mismo, decimos tantos respecto a Manolo Rojas, al que en el año próximo habrá que tributar los merecidos homenajes por la conmemoración del 40 aniversario de su primer triunfo en las elecciones municipales. ¿Qué se cantará, y quién, en las actividades que se programen?

Marisol Hinchado “dará la talla”, como siempre. Como la da Natercia repetidamente. Y con esa sonrisa y esa elegancia que en estos días me han vuelto a regalar. Ese saber estar de unas mujeres excepcionales.

martes, 18 de mayo de 2021

https://www.esquerda.net/artigo/salgueiro-maia-das-guerras-em-africa-revolucao-dos-cravos/74428

ARTIGO    /   POLÍTICA    /   SALGUEIRO MAIA - DAS GUERRAS EM ÁFRICA À REVOLUÇÃO DOS CRAVOS

Salgueiro Maia - Das guerras em África à Revolução dos Cravos

No cemitério de Castelo de Vide há um túmulo simples, bem iluminado pelo sol, de costas para o verde da Serra de S. Mamede: a sepultura do “Capitão de Abril” Fernando José Salgueiro Maia.

Por Moisés Cayetano Rosado (Historiador).

18 de Maio, 2021

Salgueiro Maia no Largo do Carmo em 25 de Abril de 1974.

No cemitério de Castelo de Vide há um túmulo simples, bem iluminado pelo sol, de costas para o verde da Serra de S. Mamede: a sepultura do “Capitão de Abril” Fernando José Salgueiro Maia, nascido nesta povoação do Alto Alentejo no dia 1 de Julho de 1944. Situado em “campa rasa”, como ele tinha escrito no 28 de Junho de 1989, quando já tinha conhecimento da sua doença irreversível, de um terrível cancro:

Determino - escreveria pelo seu punho e letra em papel de linhas - que desejo ser sepultado em Castelo de Vide, em campa rasa, e utilizar o caixão mais barato do mercado; o transporte do mesmo deve fazer-se pelo meio mais económico de preferência em viatura militar. Durante o funeral somente a presença dos amigos a quem peço para entoarem ‘Grândola Vila Morena’ e ‘Marcha do M.F.A.’.

Santarém, 28 de junho de 1989. O declarante Salgueiro Maia”

Testamento de Salgueiro Maia.

O também Capitão de Abril e seu amigo Vasco Lourenço declarou que Salgueiro Maia lhe tinha confessado nesse mesmo ano: “Vou pedir para se cantar no meu funeral ‘Grândola, Vila Morena’ porque haverá muitos indivíduos que oportunistamente vão querer ficar na fotografia do meu funeral e eu vou forçá-los a cantar ou pelo menos ouvir cantar ‘Grândola, Vila Morena’”. Quando sua mulher comunicou o fatal desenlace, estando de visita oficial em Jerusalém, ela diria: “Eu sei, eu sei, porque ele me dissei.

Túmulo de Salgueiro Maia em Castelo de Vide.

Fernando Salgueiro Maia entrou na Academia Militar, em Lisboa, no dia 6 de Outubro de 1964, com 20 anos de idade, quando já estava declarada a guerra nos três cenários coloniais: Angola (1961), Guiné (1963) e Moçambique (1964). Passa para a Escola Prática de Cavalaria (EPC), em Santarém, para continuar a sua formação. Dois anos depois parte para o norte de Moçambique. “Crê sinceramente - escreve Sousa Duarte - que as causas pela qual se batem as tropas portuguesas ‘são justas’ e o isolamento ‘uma consequência da inveja, da Guerra Fria e... outros interesses económicos das grandes potências’ ii.

Mas, quando já leva nove meses na que era a sua primeira comissão de serviço, já está consciente da dura realidade. “O ambiente que se vivia em Mueda (noroeste de Moçambique) era inesquecível: a toda a hora do dia chegavam de avião feridos graves ou mortos; as amputações de membros eram diárias, as emboscadas nos itinerários de acesso e os ataques aos aquartelamentos da zona uma constante”, escreve nas suas memóriasiii.

Compreendendo que está do lado errado, participa com responsabilidade do Movimento dos Capitães e da Revolução de Abril de 1974. E reconhece o próprio Otelo que “Salgueiro Maia iria a ser o comandante de força do Movimento mais sujeito a situações de perigo e de tensão ao longo do dia 25 [...] e que farão concentrar sobre ele e as forças da EPC as preocupações do posto de comando e as atenções e o carinho das massas populares que, a partir do Terreiro do Paço, não mais deixarão de o acompanhar e aos seus homens, guindando desde logo o jovem capitão às culminâncias de primeira estrela do MFA vitoriosoiv.

Salgueiro Maia no Largo do Carmo em 25 de Abril de 1974.

A sua gloriosa participação no Golpe militar será mais tarde injustamente manchada. O tempestuoso 25 de Novembro de 1975 terá consequências negativas para Salgueiro Maia. E, se em 11 de Março foi acusado de apoiar os spinolistas no seu fracassado Golpe, agora as suspeitas serão de falta de celeridade na participação contra as forças de esquerdav.

Essa situação desconfortável vai durar no tempo, espalhando-se para a hierarquia militar e representantes políticos. Em 1988, em entrevista concedida a Fernando Assis Pacheco, confessava-lhe: “Deploro que tendo nós realizado um acto ímpar - pela primeira vez na História da Humanidade uma força militar realiza uma acção de destruição de um poder sem se apropriar desse poder -, isto que em todos os países é relevante, passa aqui pura e simplesmente despercebido, ou então, ao contrário, serve de base para sermos marginalizados, quando não tratados como traidores à Pátria”. E, por isso, já não ia às sessões oficiais das comemorações do 25 de Abril, “porque muitas vezes o que se ouve é assim um esquema do ‘Vamos contar Mentiras’ que não me deixa muito bem dispostovi.

Em 1989 começa a sentir-se mal. Não há remédio para o cancro que sofre, falecendo a 4 de abril de 1992. O nosso ilustre capitão bem poderia ter dito o que o seu amigo e ex-Presidente da Câmara de Castelo de Vide, Carolino Tapadejo, escreve sobre si próprio no volume “Memórias e Vivências de Paixão”: “Tinha feito uma reflexão sobre quem poderiam ser os seus inimigos e, no final, tinha ficado radiante, pois entre os que conseguira identificar, não havia nenhum honesto!vii.

(excerto do livro do autor, “Salgueiro Maia - das Guerras de África à Revolução dos Cravos”, recentemente editado em Portugal e em Espanha, com o título “Salgueiro Maia – de las Guerras en África a la Revolución de los Claveles y su Evolución Posterior”)

 

i Em https://expresso.pt/sociedade/2019-04-04-O-capitao-que-quase-enganou-a-tristeza(link is external).

ii SOUSA DUARTE, António de, Salgueiro Maia. Um homem da liberdade. Âncora Editora. Lisboa, 2014, (12ª edição), pág. 41.

iii SALGUEIRO MAIA, Fernando, Capitão de Abril, Âncora Editora. Lisboa, 2014 (3ª ed.), pág. 16.

ivSARAIVA DE CARVALHO, Otelo, Alvorada em Abril, Livraria Bertrand, Lisboa, 1977, pág. 424.

v CRUZEIRO, Maria Manuela, Vasco Lourenço. Do interior da Revolução. Âncora Editora, Lisboa, 2009, pág. 545.

vi SALGUEIRO MAIA, Fernando, obra citada, págs. 216-217.

vii TAPADEJO, Carolino, O Menino Órfão, em MÃO DE FERRO, Fernando, Memórias e Vivências de Paixão, Edições Colibri, Lisboa, 2020.

domingo, 14 de febrero de 2021

Controversia en la muerte de Marcelino da Mata, "el militar más condecorado del Exército de Portugal".

Este jueves, día 11 de febrero, fallecía a los 80 años (víctima del covid-19) el teniente coronel Marcelino da Mata, uno de los soldados de la Guerra Colonial portuguesa más condecorados y que provoca sentimientos más polarizados. Natural de Guinea-Bissau, fue uno de los fundadores de los comandos, tropa de élite en la que sirvió desde el comienzo de la Guerra Colonial en 1961, y en la que pasó de soldado a oficial, sido ascendido finalmente a mayor, y graduado en teniente coronel.

El 19 de julio de 2018, cuando se discutió su último ascenso, el presidente de la Asociación 25 de Abril, "Capitão de Abril", coronel Vasco Lourenço, se rebeló contra esta posibilidad, afirmando en un artículo en PÚBLICO que Marcelino da Mata había cometido “crímenes de guerra” en Guinea, con “especial énfasis” en el ataque a Conakry (Operación Mar Verde). Como então, quando foram cometidos esses crimes de guerra (resultado da acção de autênticos assassinos) envergonharam muitos dos militares que deles tomaram conhecimento, esta promoção, a existir, constituirá uma enorme vergonha para o Portugal de Abril!”, escribió.

Helena Pato, una de las luchadoras antifascistas más significativas de Portugal, administradora del grupo de facebook “Fascismo nunca mais!”, con 17.900 miembros, escribía en el mismo: "Defender este criminoso, cujo historial de guerra está muito testemunhado, é defender os crimes cometidos que foram muito além da guerra colonial. Defendem-no apenas aqueles que, ou também os cometeram, ou aqueles que até hoje defendem o colonialismo e foram contra o direito dos povos colonizados à independência”.

Otro miembro de este grupo, Manuel Nel Cunha escribe: “Esse medalhado, matava por prazer e para bajular os chefes da guerra que lhe colocavam penduralhos ao peito. Nunca serviu Portugal, serviu a ditadura fascista!” Y ante la acusación de odio de otro de los intervinientes -Carlos Lopes- contesta: “Ódio não! Objectividade a falar dos ‘feitos heroicos’ que não passavam de crimes contra a pessoa humana. Você conheceu-o quando ele tinha por hábito cortar os testículos a presos? Quando varria aldeias com mulheres e crianças sem dó nem piedade? Será que esse ‘heroi’ alguma vez sentiu remorsos dos crimes que cometeu?”. El interpelado, en cambio, niega las acusaciones, a lo que siguen diversas argumentaciones en uno u otro sentido de varios miembros más del grupo.

El coronel Carlos Matos Gomes -militar prestigioso, investigador esencial de las Guerras Coloniales, extraordinario novelista y articulista, que realizó parte de su servicio militar con Marcelino da Mata en Guinea, entre 1972 y 1974-, más ecléctico, lo recuerda como un hombre "de gran coraje, un combatiente muy competente, agresivo e inteligente” a cargo de un grupo de operaciones especiales “diversificadas e irregulares en el interior de Guinea y en los países vecinos”: Marcelino da Mata, al mando de un grupo de incondicionales, muchas veces actuaba de paisano y con un plan de actuación propio.

Por su parte, el teniente general Joaquim Chito Rodrigues, presidente da Liga dos Combatentes, escribe sobre el militar fallecido: “Os feitos militares de Marcelino da Mata são feitos da maior coragem, bravura e lealdade á Bandeira de Portugal, que jurou servir. Brilhavam no seu peito a Torre Espada, Valor Lealdade e Mérito e cinco cruzes de guerra. A Liga dos Combatentes curva-se perante o Herói soldado que nos deixa. A Liga dos Combatentes, certamente como acontece com as Forças Armadas Portuguesas está de luto. Morreu mais um dos seus combatentes e este dos mais bravos e corajosos no campo de batalha”.

 José Luís da Costa e Sousa, Oficial Superior Paraquedista, en el Grupo de Facebook “Antigos Combatentes da Guiné” -de 9.500 miembros-, escribe: “O Tenente Coronel Marcelino da Mata, o maior Herói militar desta madrasta Pátria, faleceu. Era negro da Guiné sim, negro como a noite. Mas o Portugal anterior ao 25Abril não tinha negros, nem brancos, nem indianos, nem chineses, nem mestiços, éramos todos portugueses duma só cor, a de Portugal pluricontinental, multicultural e plurirracial. Depois do 25 de Abril, no 11Mar75, a subterrânea ralé militar que serviu o PREC, prendeu-o durante meses, torturou-o no Ralis, com choques eléctricos nos testículos... para ele confessar nadas que não sabia dos jogos moscovitas da revolução. Ao longo destes anos a Pátria remanescente marginalizou-o por políticas anti portuguesas por aí instaladas”.

El teniente coronel, piloto aviador reformado, João José Brandão Ferreira, llega a afirmar en su blog “O Adamastor”: “O Portugal de hoje, sem memória, sem vergonha, materialista, corrompido, eivado de ideias e ideologias malsãs, sem tino e sem rumo, não merece a distinção de ter Homens como Marcelino da Mata, que nem sequer vai poder ser homenageado com honras militares fúnebres, mais do que merecidas”.


¿Es posible mayor desencuentro en la interpretación de los hechos históricos? ¡Cuánto queda por aclarar de la Guerra Colonial de Portugal, de la Revolução dos Cravos, de su desenvolvimiento posterior! Llevo estudiándola mucho tiempo, y ya tengo listo mi libroSalgueiro Maia. Das Guerras em África à Revolução dos Cravos”, donde reflexiono sobre ello, a la luz de la documentación más rigurosa, los testimonios y memorias más confiables y la “guía ejemplar” de uno de los militares más respetables y respetados de Portugal: el fallecido y añorado teniente coronel Fernando Salgueiro Maia, “Capitão de Abril”, de una heroicidad, integridad y ecuanimidad indiscutibles. Espero que pronto salga a la luz esta aportación al debate y a la reflexión, desde el equilibrio y el sosiego.

Moisés Cayetano Rosado

martes, 2 de junio de 2020


MENTALIDADES Y ACTITUDES DE LOS “CAPITÃES DE ABRIL”

Hace muchos años que vengo estudiando las mentalidades dentro de la oficialidad joven del ejército portugués de los años setenta, la que dio el "Golpe dos Capitães" el 25 de Abril de 1974, contra la dictadura salazarista-caetanista de más de cuarenta años de duración. En estos meses de "confinamiento" estoy investigando en ello con intensidad y con... comparaciones. Conozco a muchos de esos "capitães"; algunos son amigos míos desde hace años. Pero me queda mucho por reflexionar para entender con mínima profundidad el tema antes de ponerme a escribir el libro que me ha encargado la Fundación Caja Badajoz sobre el "Capitão de Abril Salgueiro Maia". ¡Todo se andará! Si alguien puede ayudarme a "buscar luz", se lo agradeceré profundamente.
Uno de los análisis más lúcidos que he escuchado sobre las mentalidades de los "Capitães de Abril" y su evolución a lo largo de las guerras coloniales (1961-1974) es el del "Capitão de Abril", y buen amigo desde hace muchos años, coronel Manuel Duran Clemente (que ha tenido la amabilidad de intervenir en estas reflexiones a través de facebook, como más adelante se refleja).
Manuel Duran Clemente interviene con esta lúcida aportación:
Há militares que já tinham uma certa cultura vinda do ensino secundário e superior. A partir de 1960 dá-se uma democratização dos cadetes que vão para os tres ramos das FFAA. Com a guerra colonial deixam de ir para as Academias Militares os filhos da classe média alta,de oficiais generais e passam a ir filhos do Povo....(no ramo exercito) de 80 cadetes filhos da burguesia passam a entrar 400 filhos de extractos sociais mais baixos, do Minho a Timor,para satisfazer as necessidades da guerra. Sobre isso ler Maria Carrilho a socióloga que escreveu um livro sobre a "sociologia das FFAA nos anos 80”. Esses jovens oficiais com os jovens da Armada e da Força Aérea têm uma compreensão diferente do que se passa na guerra quando chegam a ela em 1961 e há toda uma dialéctica que se desenvolve nos anos sangrentos.São esses que são capitães,em 1974. entrados nas Academias em 1960 e seguintes .Também é facto bastante importante a companhia de militares milicianos, ex-universitáriose das lutas académicas e alguns com uma cultura politica assaz esclarecida.
"Capitão de Abril" Durán Clemente
Durante dois anos ou mais nasce (tempo de cada comissão expedicionária) um caldo de cultura muito estreito que se produz entre os militares de carreira e os militares milicianos. E nos oficiais do quadro (capitães) se repetiu duas três ou mesmo quatro vezes. A realidade da guerra desmente a propaganda da ditadura e ainda mais quando essa guerra se supunha de 4 a 5 anos e chegam aos 13 anos nas tres colonias Guiné, Angola e Moçambique sem uma solução politica esperada à partida. Estamos nos anos 60. Grandes acontecimentos se passam pelo mundo com lutas de protesto pela liberdade, igualdade e direitos humanos. O ano de 1968, é por exemplo, um ano proficuo de lutas na Europa e noutros continentes : Lutther King, Black Power e mortes de estudantes no México, Maio de 68, lutas académicas, descolonizações, Woodstck/69, os Beatles de 1960 etc,etc.......................
Nos anos de guerra os capitães no mato desempenham um papel essencial  (ler Pezarat Correia-"questionar Abril") que reflecte exactamente sobre três aspectos: o que se passa no mundo, o efeito boomerang da "acção psicolólica" e porquê "capitães”. O que se passa no mundo tem a ver com o pos-guerra, com as descolonizações e com as guerras perdidas na Indochina (França) e Vietnam (EUA-quase no fim) para além do que já referi sobre os anos 60. O efeito da acção psicolõgica que nós militares aprendemos teve um efeito "boomerang". O que ía na cabeça feita dos militares (oficiais) é que íamos por bem, com a teoria hipócrita duma "evangelização cultural, religiosa e desenvenvolmentista" o que no contacto com as realidades e com os africanos se revelava com efeito contrário. Não raras vezes eles nos diziam "vocês estão enganados". Vejam! E tivemos mais duma década para ver. Por ultimo porquê capitães ,como diz Pezarat, porque os capitães no mato eram os comandantes ,os pais, os médicos, os enfermeiros,etc... daquela gente à volta dos aquartelamentos. A consciência dos militares foi se desenvolvendo e alargando e bastaram uns quantos mais ousados e mais cultos pliticamente para aglutinar o descontentamento geral. Começa na Guiné por ser mais pequeno o terrirório, mais fácil o contacto dos capitães e a acção aparentemente revolucionária de Spínola! De lá sai em Agosto/73 o primeiro protesto de capitães e já tinha saído, meses antes, o protesto de 400 militares contra um "célebre" "Congresso dos Combatentes no Porto" de aparência ilusória e fabricado pelo Poder na base de milicianos adeptos do regime. Em Setembro aos 50 capitães da Guiné se juntam perto de Évora mais 136 militares (95 capitães, 39 tenentes e 2 alferes)...e o Movimento dito de capitães passa a contar com praticamente mais de duas centenas de militares porque também entram alguns oficiais superiores e os capitães aderentes de Angola e de Moçambique ..........................................
Já contei aqui no FB, noutra ocasião, que conheci, em Setembro de 1973, Salgueiro Maia (vindo do final duma missão no mato) numa reunião, das autorizadas, no meu batalhão onde estava situada a Biblioteca do QG. Foi clarividente a demonstração da sua vontade em derrubar o regime. "Temos homem" exclamámos alguns. A História viria a confirmã-lo. MDC 1.06.2020
Lo que vieron, vivieron, sintieron, en Guinea, Angola y Mozambique les hizo ir apartándose del colonialismo y la dictadura, adquiriendo una mentalidad de compromiso social definitiva. Cuando pase el confinamiento, espero volver a hablar con él de este tema (y muchos más) en nuestra añorada Lisboa.
¿No es revelador esto?: “Salgueiro Maia foi um jovem militar que, como tantos, foi para África com a certeza que ia defender Portugal, de Minho a Timor, defendendo uma causa justa. Antes de embarcar, Salgueiro Maia tinha uma crença: ‘mas que importa isso se ter a noção da guerra era também possibilidade de combater pela dignidade de uma sociedade multirracial e multicontinental em que eu acreditava?’. Rapidamente se convence que tudo o que tinha aprendido, sobre Portugal uno e pluricontinental, era propaganda do regime e nada mais”. (DUARTE, António de Sousa. “Salgueiro Maia um homem de liberdade”. Porto: ASA, 1995, p. 32.)
O esto: “Salgueiro Maia é mais um, dos muitos militares, que, quando chega a Moçambique, logo no primeiro dia, é confrontado com o racismo presente no tratamento entre colonos e nativos. Este militar assiste à indignação de um colono ao saber que o seu filho tinha sido chamado para cumprir o serviço militar e, tal como outros milhares de jovens, ir para a guerra. Este colono pergunta se na metrópole não existem homens para a guerra, que o filho dele é necessário para tomar conta dos pretos. A este colono outras vozes se juntam, concordando e dizendo que Portugal tem que arranjar uma maneira de controlar os pretos, para que estes possam viver como se vive na vizinha África do Sul, um modelo a seguir”. (MAIA, Fernando José Salgueiro. “Capitão de Abril: história da guerra do ultramar e do 25 de Abril, depoimentos”. Lisboa: Notícias, 1994, p. 77).
Otro tanto le ocurre a "capitães" tan significativos como Vasco Lourenço, Melo Antúnes, Otelo Saraiva de Cavalho (“o contacto permanente com as populações do interior, os exemplos viris de dignidade dos nativos e da indignidade de muitos brancos /.../ transformaram aqueles jovens inexpertes”, escribe en “Alvorada em Abril”. Lisboa. Livraria Bertrand, 1977, p. 34), Aniceto Afonso, Pires Veloso..., de los que igualmente tengo interesantes testimonios.
El planteamiento de las tres “D”: Democratizar, Desenvolver y Descolonizar, surge firme de una experiencia directa y chocante en las guerras coloniales.
Nos queda mucho por debatir y mostrar... Tiempo habrá.
Moisés Cayetano Rosado

sábado, 4 de abril de 2020


ANIVERSARIO DE LA MUERTE DEL CAPITÃO DE ABRIL SALGUEIRO MAIA

Hace hoy 28 años, moría en Santarém el Capitão de Abril Fernando Salgueiro Maia, a los 47 años de edad, víctima de un cáncer. Se realizaría su entierro en la población altoaletejana de Castelo de Vide, donde nació el 1 de julio de 1944.
Sobreviviente de las terribles guerras coloniales de Portugal, combatiente en Mozambique y en Guinea entre 1968 y 1973 -primero como alférez, teniente y luego como capitán, cuando tenía entre 23 y 28 años-, tuvo un papel decisorio en la Revolução dos Cravos.
En la madrugada del 25 de abril de 1974 dirige la columna que marcha hacia Lisboa para llegar al Terreiro do Paço, donde ha de prender al Ministro del Ejército, que en la confusión logra huir por una zona trasera del Ministerio, en tanto Salguero Maia se juega la vida enfrentándose a los tanques gubernamentales que aparecen para neutralizar su acción. El brigadeiro Junqueira dos Reis ordena fuego contra él, cuando el capitán se acerca solo, a pecho descubierto (con una granada en el bolsillo como última alternativa para una muerte junto a sus oponentes); lo libran de la muerte la negativa del alférez y el cabo artillero que estaban a los mandos del carro de combate.
Terminada su misión con éxito en este lugar -que nosotros conocemos como Praça do Comercio-, se le es ordenado subir al Largo do Carmo, sede de la GNR (Guardia Nacional Republicana) para prende al Presidente del Consejo de Gobierno, profesor Marcelo Caetano, allí refugiado.
Su larga, tensa, arriesgada negociación, llena de templanza ante la urgencia de acabar con la situación de enorme peligro, que aconsejaba disparos de artillería mayor y que él supo contener, fue decisiva para que no hubiera derramamiento de sangre, para que el levantamiento militar no se convirtiera en una más que posible masacre militar y civil: el espacio circundante estaba lleno de personas que asistían en directo a la caída del Régimen dictatorial.
Los documentos sonoros que quedan de aquella hazaña son esclarecedores para obtener una idea de la altura militar y humana de este personaje que en aquellos momentos decisivos solo tenía 29 años de edad (https://www.youtube.com/watch?v=qLbBcm46QQY ).
Después vino toda la etapa convulsa y asustadora del 28 de septiembre de 1974, con la dimisión de Spínola y la confrontación entre tendencias militares contrapuestas; el más inquietante Golpe de 11 de marzo de 1975, dirigido por el propio general Spínola; el PREC (Processo Revolucionário em Curso) de marzo de 1975 a noviembre del mismo año, que termina con el Golpe reconductor del 25 de noviembre de 1975, bajo la dirección del teniente coroenl Ramalho Eanes… teniendo en todo ello una intervención templada (aunque ahora en segunda línea) de Salgueiro Maia.
Luego… vendría el olvido, o peor, la discriminación, la inexplicable represalia oficial para con los principales protagonistas del Movimento das Forças Armadas, que vieron notablemente perjudicas sus carreras militares y sus destinos oficiales. Destacan en ello las actitudes para con este joven capitán, que es apartado de los mandos operativos, y al que nunca se le perdonaron sus heroicidades y servicios a la Patria… que tras su muerte se le han tenido que reconocer.

“Quando for enterrado, como alguns mandatarios serão forçados a ir ao funeral, eu quero que seja cantado “Grândola, Vila Morena”; então pelo menos, se eles não cantarem, não tenrão escolha senão ouvi-lo”, le dijo a su compañero, el también Capitão de Abril Vasco Lourenço, uno de los militares más decisivos de la Revolução, según él declaró posteriormente.
La Fundación Caja Badajoz me ha encargado recientemente (impactados sus directivos por la vida de este héroe, a raíz de una visita que hicimos a su tumba en Castelo de Vide) que escriba una especie de biografía de Salgueiro Maia. Estoy en ello. Pienso que, si no hay contratiempos, el próximo año podemos ofrecer unas semblanzas de este hombre excepcional, del que todos debemos aprender. En tanto, vaya aquí este breve homenaje a quien tanto debemos por su acción y su ejemplaridad.
Moisés Cayetano Rosado